აკრედიტაცია საზღვრების გარეშე

დამფუძნებელი გადაწყვეტილება

2014 წელს საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ახლადდაარსებულ ინსტიტუტში (PHIG, დაარსებული 2011) ტექნიკურმა სამუშაო ჯგუფმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომელიც ქვეყანაში ჯანდაცვის აკრედიტაციის მომდევნო ათწლეულს განსაზღვრავდა: ნულიდან ქართული აკრედიტაციის ორგანოს აგების ნაცვლად, PHIG თავის ადრეულ წლებს დაუთმობდა ქვეყნის დარწმუნებას, რომ აკრედიტაციას იქ საერთოდ ადგილი აქვს.

გადაწყვეტილება ქაღალდზე თითქმის თავმდაბლურად გამოიყურებოდა. PHIG-ის დამფუძნებლები — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალისტები, რომლებმაც წლები გაატარეს საქართველოს საავადმყოფოების სისტემაში — მსჯელობდნენ, რომ ქვეყნის ჯანდაცვის სექტორს არ სჭირდებოდა კიდევ ერთი ადგილობრივი სერტიფიკატი, რომელსაც საქართველოს გარეთ არავინ აღიარებდა. მას სჭირდებოდა ნამდვილი რამ: სტანდარტები, რომლებსაც უკვე ენდობოდნენ პაციენტები, მზღვეველები და მარეგულირებლები საერთაშორისოდ. PHIG-ის ტექნიკურმა ჯგუფმა პარტნიორობა გაუწია Evex Medical Corporation-ს, მაშინდელ საქართველოს უდიდეს კერძო ჯანდაცვის პროვაიდერს, და მოაწყო ქვეყნაში Joint Commission International-ის ექსპერტების პირველი მისიები — აჩვენა, საავადმყოფოდან საავადმყოფომდე, როგორ შეიძლება რეალურად გამოიყურებოდეს საერთაშორისოდ სერტიფიცირებული აკრედიტაცია ქართულ ნიადაგზე. PHIG-ს არასდროს უფიქრია თავად აკრედიტატორად გახდომა. მისი დამფუძნებლების ამბიცია უფრო მცირე იყო და, საბოლოოდ, უფრო შედეგიანი: დაემტკიცებინათ საქმე და გაეღოთ კარი.

ეს კარი თავისით არ გაიღო. მომდევნო წლებში PHIG-მა აკრედიტაციის არგუმენტი პირდაპირ მთავრობაში შეიტანა — საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს თანამშრომლებთან შეხვედრების რამდენიმე რაუნდი, მიმდევრობით სამინისტროებში, როგორც თბილისში ხელმძღვანელობა იცვლებოდა და საქმის ხელახლა დამტკიცება ყოველ ჯერზე უწევდათ. ეს არ იყო აბსტრაქტული ადვოკატირება. ეს იყო მომთმენი, განმეორებადი მუშაობა იმის ასახსნელად, ვინც იმ წელს ჯანდაცვის პორტფელს ფლობდა, რატომ სარგებლობს ქვეყნის საავადმყოფოები იმით, რომ მათზე ვრცელდება სტანდარტი, რომელიც ამ ქვეყანაში არავის დაუწერია.

დემონსტრირებიდან პოლიტიკამდე

2018 წლისთვის ამ ადვოკატირებამ წარმოშვა რაღაც კონკრეტული: აკრედიტაციის სტანდარტის პირველი პროექტი, სპეციალურად ადაპტირებული ქართული ჯანდაცვისთვის. ორი წლის შემდეგ, 2020 წელს, მან წარმოშვა რაღაც უფრო დიდი — Accréditation Sans Frontières-ის ფორმალური დაარსება, როგორც საერთაშორისო იურიდიული პირისა პარიზში, მისივე მუდმივ ტექნიკურ უფლებამოსილებასთან, ASF საერთაშორისო სტანდარტების საბჭოსთან, ერთად.

2020–2022 წლებში PHIG, ASF და დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტი გაერთიანდნენ, როგორც „აკრედიტაცია საქართველოსთვის” ინიციატივა — პირველი ქართული ძალისხმევა, რომელმაც აკადემია, პროფესიული ორგანოები და საერთაშორისო აკრედიტაციის ექსპერტიზა ერთ, კოორდინირებულ ბიძგში გააერთიანა. ინიციატივის პირველი რეალური გამოცდა 2021 წელს მოხდა: 50-ზე მეტმა ქართულმა ჯანდაცვის დაწესებულებამ ნებაყოფლობით შედგა პილოტური აკრედიტაციის პროცესში ახლადადაპტირებული სტანდარტის მიმართ. ოთხი აკრედიტდა — ქვეყნის ისტორიაში პირველი დაწესებულებების აკრედიტაციები.

რაც შემდეგ მოხდა, სამუშაო დემონსტრირებიდან პოლიტიკაში გადაიყვანა. 2022 წელს ჯანდაცვის სამინისტროსთან მდგრადმა ჩართულობამ — იმ წლების განმეორებითი შეხვედრების შედეგმა — წარმოშვა სამინისტროს გადაწყვეტილება, რომელიც ადგენდა, როგორც სამთავრობო პოლიტიკას, რომ ქართულ საავადმყოფოებს უნდა ჰქონდეთ დამოუკიდებელი საერთაშორისო აკრედიტაცია. ეს პოლიტიკა კანონად იქცა 2023 წლის 26 იანვარს, ბრძანება №4/ნ-ის მეშვეობით: 2025 წლის 1 იანვრიდან საქართველოს უნივერსალური ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამის ქვეშ აღიარება ამას მოითხოვდა. იმავე თვეს PHIG-მა ფორმალიზა პარტნიორობა Accreditation Canada-სთან და გახდა მისი წარმომადგენლობითი ოფისი საქართველოში. წლის განმავლობაში 23 ქართული საავადმყოფო შევიდა აკრედიტაციის პროცესში; 9-მა უკვე მიაღწია მას. ათწლეულის შემდეგ, რაც საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალისტთა მცირე ჯგუფმა გადაწყვიტა, რომ საქართველოს სჭირდებოდა ნამდვილი აკრედიტაცია და არა მისი ადგილობრივი იმიტაცია, ქვეყანას ჰქონდა ფუნქციონირებადი ეროვნული აკრედიტაციის სისტემა.

სამი შტაბ-ბინა, ერთი სტანდარტი

ASF ახლა მუშაობს სამი შტაბ-ბინიდან და თითოეული სხვადასხვას აკეთებს. პარიზი არის ორგანიზაციის იურიდიული ადგილსამყოფელი და მისი ფრანგული და ევროპული ტექნიკური ექსპერტიზის ბაზა. ჟენევა არის მისი ფანჯარა გლობალური ჯანდაცვის მმართველობაზე — ჯანმო-სთან და ჟენევის ფართო ჯანდაცვის საზოგადოებასთან მუდმივი სიახლოვე, რომელიც ინარჩუნებს ASF-ის სტანდარტებს მიმდინარეს იმასთან, როგორ მოძრაობს საერთაშორისო პრაქტიკა რეალურად. თბილისი არის ადგილი, სადაც მთელი წამოწყება დაიწყო და სადაც ის ყველაზე კონკრეტულად მოწმდება: სტანდარტი, რომელიც მხოლოდ ქაღალდზე იმუშავებდა პარიზში ან ჟენევაში, სწრაფად აღმოჩნდებოდა ქართულ საავადმყოფოებში.

ეს სტრუქტურა არ არის კოსმეტიკური. ის ასახავს განზრახ საპროექტო არჩევანს: სტანდარტი, ნამდვილად ინფორმირებული გლობალური მტკიცებულებით, დახვეწილი ევროპული ტექნიკური სიმკაცრით და გამოცდილი იმ ქვეყნის კონკრეტულ, ხშირად რესურსშეზღუდულ პირობებში, სადაც ის პირველად აშენდა.

ოთხი საყრდენი, ერთი საბჭო

ASF-ის სტანდარტების მუშაობა ორგანიზებულია ისე, როგორც თავად აკრედიტაციის ფართო სფერო არის სტრუქტურირებული — ოთხ განსხვავებულ საყრდენად, რომელთაგან თითოეული საკუთარ დისციპლინას მოითხოვს. პირველი არის ორგანიზაციების აკრედიტაცია: ცალკეული ჯანდაცვის დაწესებულებები, შეფასებული ASF-ის გამოქვეყნებული სტანდარტების მიმართ, სამუშაო, რომელიც პირდაპირ აისახება ASF-ის შვიდ მიმდინარე სტანდარტულ დოკუმენტში. მეორე არის თავად სტანდარტების აკრედიტაცია — სტანდარტების მტკიცებულებაზე დაფუძნებული, მიმდინარე და ნამდვილად შესაფერისი შენარჩუნების უწყვეტი პასუხისმგებლობა იმ გარემოებებისთვის, რასაც ისინი არეგულირებენ, განხორციელებული ASF-ის საკუთარი საერთაშორისო სტანდარტების საბჭოს მიერ. მესამე არის გამომკვლევლების აკრედიტაცია, რომლებიც ატარებენ ASF-ის საკუთარ შეფასებებს — იმის უზრუნველყოფა, რომ ადამიანები, ვინც შეფასებას ატარებენ, თავადვე ნამდვილად გაწვრთნილნი და კომპეტენტურნი არიან და არა მხოლოდ სერტიფიცირებულნი, რასაც არეგულირებს ASF გამომკვლევლის ტრენინგის სტანდარტი. მეოთხე არის ტრენინგის აკრედიტაცია — იმის უზრუნველყოფა, რომ ადამიანებს, რომლებსაც სტანდარტის დაკმაყოფილება მოეთხოვებათ, ნამდვილი წვდომა აქვთ განათლებაზე, რაც ამის საშუალებას აძლევს, მიწოდებული GMJ აკადემიის მეშვეობით.

საბჭოს საკუთარი მეთოდოლოგია პირდაპირ ეფუძნება ჯანმო-ს სახელმძღვანელოების შემუშავების პროცესს, მათ შორის ჯანმო-ს მიერ GRADE ჩარჩოს გამოყენებას მტკიცებულების დამაჯერებლობის შესაფასებლად — ადაპტირებულს სპეციალურად აკრედიტაციის სტანდარტების პრაქტიკული, ოპერაციული სამუშაოსთვის და არა კლინიკური სახელმძღვანელოსთვის [2]. ASF იყო ჯანდაცვის ხარისხის საერთაშორისო საზოგადოების (ISQua) წევრი 2023–2024 წლებში [3] და საბჭოს გადასინჯვის ციკლი — ყოველი სტანდარტის ფორმალური განხილვა ყოველ სამ წელიწადში — მშვიდად დგას იმ ციკლების გვერდით, რასაც იყენებენ სფეროს უფრო ჩამოყალიბებული საერთაშორისო ორგანოები.

ხმა გაერო-ში

ASF-ის დამფუძნებელმა, დოქტორმა გიორგი ფხაკაძემ, ამ მუშაობას მოიტანა უფრო მეტი, ვიდრე ქართული საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კარიერა. 2016 წლიდან ის მსახურობს გაეროს გენერალური მდივნის ყოველი ქალის, ყოველი ბავშვისა და ყოველი მოზარდის დამოუკიდებელი ანგარიშვალდებულების პანელის დამფუძნებელ წევრად — პანელის თავდაპირველი ცხრა დანიშნული პირიდან ერთ-ერთად, რომელთაც დაევალათ გლობალური ჯანდაცვის საზოგადოების საკუთარი ვალდებულებების შესრულებაზე ანგარიშვალდებულების დაკისრება მდგრადი განვითარების მიზნების ქვეშ. მისი კომენტარები გლობალურ ჯანდაცვაში ანგარიშვალდებულების შესახებ გამოქვეყნდა The Lancet-ში, BMJ Global Health-სა და BMC Public Health-ში. პანელის 2018 წლის ანგარიშიდან კერძო სექტორის ანგარიშვალდებულების შესახებ ერთი ხაზი მას შემდეგ ახლოს დარჩა ASF-ის საკუთარ მსჯელობასთან:

განათლება, როგორც ინფრასტრუქტურა

ASF-მა და მისმა პარტნიორებმა მუშახელის შესაძლებლობა პირველივე დღიდან აკრედიტაციის პრობლემის ნაწილად განიხილეს და არა რაღაცად, რაც მოგვიანებით უნდა მოგვარდეს. SheniAcademy-ს მეშვეობით 5 000-ზე მეტმა ქართველმა ჯანდაცვის პროფესიონალმა გაიარა სერტიფიცირებული ტრენინგი, ხოლო PHIG-მა კომპეტენციაზე დაფუძნებული უწყვეტი განათლების სერტიფიკატები პილოტურ ფაზაში 1 000-ზე მეტ პროფესიონალს გადასცა. ეს სამუშაო ახლა ერთიანდება ერთ ორენოვან პლატფორმაზე, academy.gmj.ge — ერთობლივ უწყვეტი პროფესიული განვითარების ჰაბზე, რომელიც სთავაზობს 100-მდე კურსს, შერეული ონლაინ და პირისპირ მიწოდებით. ლოგიკა მარტივია: სტანდარტი, რომელიც ეუბნება დაწესებულებას, რა არის საჭირო, შესაბამისი ტრენინგის ნამდვილად ხელმისაწვდომად გახდომის გარეშე, არის სტანდარტი, რომელიც ჩუმად ვარაუდობს შესაძლებლობას, რაც ბევრ დაწესებულებას ჯერ არ აქვს.

გლობალური სტანდარტი, გამოცდილი ადგილობრივად

ASF-ის სტანდარტები უშუალოდ განხილული იყო პრაქტიკოსებთან აზიაში, ახლო აღმოსავლეთსა და სუბსაჰარულ აფრიკაში — არა ქართული ან ფრანგული შაბლონის უცვლელად ექსპორტისთვის, არამედ იმის შესამოწმებლად, მოგზაურობს თუ არა მისი ძირითადი ლოგიკა რეალურად ჯანდაცვის სისტემებში, რომლებიც ძალიან განსხვავებულ შეზღუდვებს აწყდებიან. ყოველი ASF სტანდარტი შეიცავს ჯანმრთელობისა და მიგრაციის დამტკიცებას, აგებულს ჯანმო-ს საკუთარ გლობალურ კომპეტენციის სტანდარტებზე ლტოლვილებისა და მიგრანტების მომსახურე ჯანდაცვის მუშაკებისთვის, ვალდებულება, რომელსაც ASF განიხილავს, როგორც არადათმობადს და არა არასავალდებულოს, სამედიცინო ტურიზმის დამტკიცებასთან ერთად, რომელიც ეხება გლობალური ჯანდაცვის მიწოდების განსხვავებულ და მზარდ ნაწილს.

აკრედიტაცია საზღვრების გარეშე

ორგანიზაციის სახელი არ არის ლოზუნგი. ASF-ის სტანდარტების ყოველი გამოცემა ქვეყნდება სრულად და თავისუფლად ხელმისაწვდომია, როგორც ანგარიშვალდებულებისა და გამჭვირვალობის განზრახ აქტი — და ნებისმიერი ორგანიზაცია, რომელიც ცდილობს აკრედიტაციის შესაძლებლობის აგებას საკუთარ ქვეყანაში, მისასალმებელია ASF-ის ცოდნის, ექსპერტიზისა და მხარდაჭერისთვის ამაში, ადგილობრივი ადაპტირების მკაფიო იურიდიულ საფუძველზე. ძირითადი რწმენა, რომელიც პირველად საქართველოში გამოიცადა და მას შემდეგ უფრო შორს გადავიდა, არის, რომ აკრედიტაცია უნდა იყოს ადვილად ხელმისაწვდომი, გამჭვირვალე იმაში, რასაც ის რეალურად მოითხოვს, და საბოლოოდ თვითკმარი: ადგილობრივი ორგანიზაციები აშენებენ და ფლობენ საკუთარ აკრედიტაციის ორგანოებს და არა რჩებიან მუდმივად დამოკიდებულნი გარეულზე.

ეკოსისტემა

ამ რწმენამ წარმოშვა მოქმედი ეკოსისტემა და არა მხოლოდ დოკუმენტების ნაკრები: publichealth.ge, თავად PHIG-ის ინსტიტუციური სახლი; accreditation.ge, Accreditation Canada-ს წარმომადგენლობითი ოფისი საქართველოში; certificate.ge, SheniEkimi სერტიფიცირების სქემა, რომელიც სთავაზობს უფრო მცირე, არასაავადმყოფოს დაწესებულებებს ხელმისაწვდომ პირველ ნაბიჯს სრული აკრედიტაციისკენ; gmj.ge, ქართული სამედიცინო ჟურნალი; news.gmj.ge, რომელიც ატარებს საჯარო კვლევასა და პოლიტიკის კომენტარებს; და academy.gmj.ge, უწყვეტი განათლების პლატფორმა, აგებული პირდაპირ სტანდარტებიდან.

ეს არის ამბავი ASF-ის სტანდარტების მესამე გამოცემის მიღმა, გამოქვეყნებული 2026 წელს — დოკუმენტი, ჩამოყალიბებული ქვეყნებსა და კონტინენტებზე ათწლეულზე მეტი კონსულტაციით, განხილული და გადასინჯული ASF საერთაშორისო სტანდარტების საბჭოს მიერ სამწლიან ციკლზე, იმ პრინციპის შესაბამისად, რომელიც ამ მუშაობას წარმართავდა მას შემდეგ, რაც თბილისში ადამიანთა მცირე ჯგუფმა 2014 წელს გადაწყვიტა, რომ საქართველოს საავადმყოფოები იმსახურებდნენ უკეთეს რამეს, ვიდრე მხოლოდ მათთვის გამოგონილი სტანდარტი.

ქრონოლოგია

როგორ ვითარდებოდა ეს მუშაობა რეალურად — ტექნიკური სამუშაო ჯგუფის პირველი გადაწყვეტილებიდან 2014 წელს დღეს გამოქვეყნებულ სტანდარტამდე.

2011
დაარსდა საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი (PHIG).

2014
PHIG-ის ტექნიკური სამუშაო ჯგუფი იწყებს საქართველოს პირველ სტრუქტურირებულ აკრედიტაციის ინიციატივას, პარტნიორობით Evex Medical Corporation-თან და Joint Commission International-ის ექსპერტების ქვეყანაში პირველი მისიების ორგანიზებით. ჯანდაცვის სამინისტროსთან მდგრადი ადვოკატირება იწყება იმავე წელს.

2018
დასრულდა ქართულ პირობებზე ადაპტირებული აკრედიტაციის სტანდარტის პირველი პროექტი.

2020
Accréditation Sans Frontières (ASF) ფორმალურად დაარსდა, როგორც საერთაშორისო იურიდიული პირი პარიზში, ASF საერთაშორისო სტანდარტების საბჭოსთან ერთად. ფორმალურად იწყება ტრენინგის აკრედიტაცია და იწყება SheniAcademy.

2020–2022
PHIG, ASF და დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტი გაერთიანდნენ „აკრედიტაცია საქართველოსთვის” ინიციატივად.

2021
საქართველო აფიქსირებს დაწესებულებების პირველ აკრედიტაციებს: 50-ზე მეტი დაწესებულება შედის პილოტში; პირველი ოთხი აკრედიტდა.

2022
სამინისტროს გადაწყვეტილება ადგენს, როგორც სამთავრობო პოლიტიკას, რომ ქართულ საავადმყოფოებს უნდა ჰქონდეთ დამოუკიდებელი საერთაშორისო აკრედიტაცია.

2023 წლის იანვარი
ბრძანება №4/ნ ამ მოთხოვნას ფორმალურად კანონში ნერგავს. PHIG ამყარებს ოფიციალურ პარტნიორობას Accreditation Canada-სთან და ხდება მისი წარმომადგენლობითი ოფისი საქართველოში.

2023
ASF ხდება ჯანდაცვის ხარისხის საერთაშორისო საზოგადოების (ISQua) წევრი. 23 ქართული საავადმყოფო შედის Accreditation Canada-ს პროცესში; 9 აღწევს აკრედიტაციას. იწყება SupplementIndex (supplement.ge).

2024
იწყება საფუძვლის სამუშაო certificate.ge-ზე, მომავალ SheniEkimi სერტიფიცირების სქემაზე.

2025
იწყება ქართული სამედიცინო ჟურნალი (gmj.ge) და მისი საინფორმაციო პლატფორმა news.gmj.ge. SheniAcademy გარდაიქმნება academy.gmj.ge-დ.

2026
certificate.ge სრულად ოპერირებადი ხდება. გამოქვეყნდა ASF-ის სტანდარტის მე-3 ვერსია.

ცნობარები

1. Independent Accountability Panel for Every Woman, Every Child, Every Adolescent. კერძო სექტორი: ვინ არის ანგარიშვალდებული? 2018 წლის ანგარიში. ნიუ-იორკი: გაერო; 2018.
2. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია. ჯანმო-ს სახელმძღვანელოების შემუშავების სახელმძღვანელო, მე-2 გამოცემა (GRADE მეთოდოლოგია). ჟენევა: ჯანმო; 2014.
3. ჯანდაცვის ხარისხის საერთაშორისო საზოგადოება (ISQua). გარე შეფასების ასოციაციის (EEA) წევრთა დირექტორია. 2026.

ინდექსი

ანგარიშვალდებულების პანელი (UN IAP), ხმა გაერო-ში

Certificate.ge, ქრონოლოგია (2024, 2026)

საბჭოს მეთოდოლოგია, ოთხი საყრდენი, ერთი საბჭო

დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტი, დემონსტრირებიდან პოლიტიკამდე

ოთხი საყრდენი, ოთხი საყრდენი, ერთი საბჭო

GRADE ჩარჩო, ოთხი საყრდენი, ერთი საბჭო

ISQua წევრობა, ოთხი საყრდენი, ერთი საბჭო; ქრონოლოგია (2023)

ბრძანება №4/ნ, ქრონოლოგია (2023 წლის იანვარი)

საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი (PHIG), დამფუძნებელი გადაწყვეტილება; ქრონოლოგია (2011, 2014)

სამი შტაბ-ბინა, სამი შტაბ-ბინა, ერთი სტანდარტი